Ανάλυση του Χαρακτήρα

Ο Βίλχελμ Ράιχ (1897-1957), Αυστριακός ψυχίατρος, ψυχαναλυτής και ερευνητής, θεωρείται μία από τις πιο σημαντικές και ριζοσπαστικές προσωπικότητες στην ιστορία της ψυχιατρικής. Βασιζόμενος στην κλινική του εμπειρία και στην προσπάθειά του να θεραπεύσει τις νευρώσεις, ο Ράιχ ανέπτυξε την τεχνική της «ανάλυσης του χαρακτήρα». Ερευνώντας τα περιστατικά εκείνα που η ψυχαναλυτική προσέγγιση είχε αποτύχει να θεραπεύσει, παρατήρησε το φαινόμενο της αντίστασης στη θεραπεία. Ανακάλυψε δηλαδή ότι οι αναλυόμενοι χρησιμοποιούσαν μια σειρά από στάσεις και συμπεριφορές μέσα από τις οποίες αντιστέκονταν στη θεραπεία και συνεπώς στην αλλαγή.

Άλλαξε λοιπόν την τυπική στάση του ψυχαναλυτή και κάθισε απέναντι, και όχι πίσω, από τον αναλυόμενο, επιδιώκοντας την οπτική επαφή. Έτσι καταδείκνυε και περιέγραφε άμεσα τις στάσεις και τις συμπεριφορές μέσα από τις οποίες εκδηλωνόταν η αντίσταση. Η εφαρμογή αυτής της τεχνικής αποδείχθηκε πολύ αποτελεσματική, εφόσον οι αναλυόμενοι αφενός συνειδητοποιούσαν κάποια μόνιμα και παγιωμένα στοιχεία του χαρακτήρα τους (όπως για παράδειγμα ένα υπεροπτικό, αλαζονικό ύφος ή μια τυπική ευγενική συμπεριφορά) κι αφετέρου απέρριπταν αυτές τις δυσλειτουργικές στάσεις και συμπεριφορές. Αυτό τελικά οδηγούσε στην έκφραση και την εκφόρτιση χρόνιων κι απωθημένων συγκινήσεων και στη βελτίωση της ικανότητας για ουσιαστική συναισθηματική επαφή.

Αυτή η καινοτόμος θεραπευτική τεχνική ονομάστηκε «ανάλυση του χαρακτήρα», εφόσον το επίκεντρο της ανάλυσης ήταν πλέον στα χαρακτηρολογικά γνωρίσματα (χαρακτήρα) του ασθενή και στον τρόπο μέσω του οποίου αντιστέκονταν στη θεραπεία, και όχι στα συμπτώματα και στο ασυνείδητο περιεχόμενό τους. Η βελτίωση που παρουσίαζαν οι ασθενείς δεν περιορίζονταν μόνο στην ψυχική τους κατάσταση αλλά επεκτείνονταν και σε σωματικές αλλαγές. Για παράδειγμα, είχαν καλύτερη και πιο βαθιά αναπνοή, τα σώματά τους έχαναν την ακαμψία και τα πρόσωπά τους ήταν πιο ζωντανά και πιο εκφραστικά. Αυτό οδήγησε τον Ράιχ στο συμπέρασμα πως οι σωματικές ακαμψίες που εξάλειφε η θεραπεία ήταν το σωματικό αντίστοιχο του νευρωτικού χαρακτήρα.

Η θωράκιση του χαρακτήρα

Αυτό το σύνολο από άμυνες που παρουσίαζαν οι αναλυόμενοι ονομάστηκε από τον Ράιχ «θωράκιση του χαρακτήρα» και χωρίστηκε σε:

• Χαρακτηρολογική θωράκιση: Το σύνολο των τυπικών χαρακτηρολογικών στάσεων τις οποίες αναπτύσσει ένα άτομο ως άμυνα απέναντι στις δυσβάστακτες συγκινησιακές διεγέρσεις, προκαλώντας ακαμψία του χαρακτήρα, έλλειψη συγκινησιακής επαφής και «απονέκρωση».
• Μυϊκή θωράκιση: Χρόνιοι μυϊκοί σπασμοί που αναπτύσσει ένα άτομο προκειμένου να καταστείλει έντονες οργανικές αισθήσεις και αφόρητες συγκινήσεις, ιδιαίτερα το άγχος, την οργή και τη σεξουαλική διέγερση.

Η κλινική εμπειρία του Ράιχ τον οδήγησε στην κατηγοριοποίηση 5 βασικών χαρακτήρων και συμπέρανε ότι αυτοί οι χαρακτήρες έτειναν να αντιστοιχούν σε συγκεκριμένες μορφές χαρακτηρολογικής και μυϊκής θωράκισης.